Tag: #अम्बिका

  • मलाइ अप्सनल म्याथ पढ्न दिनुहोस्

    मलाइ अप्सनल म्याथ पढ्न दिनुहोस्

    मेरो औपचारीक बिद्यालय शिक्षा साविक करहिया गाउँ पञ्चायतमा र हाल तिलोत्तमा नगपालिका वडा नम्बर ८ मा रहेको श्री शिबपुर मावि , रुपन्देहीबाट सुरु भएको हो। कक्षा १ मा उक्त बिद्यालयमा अध्ययन गरेपछि कक्षा २ र ३ अर्को नजिकको विद्यालय श्री ज्योति प्रावि र त्यसपछि शान्ति नमुना माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा १० सम्म अध्ययन गरेँ। एकपटक ३ कक्षामा फेल पनि भएँ र सोहि कक्षामा स्कुल प्रथम पनि भएँ। समग्रमा बुझ्दा म मध्यम सिकाइ क्षमताको बिद्यार्थी थिएँ।कक्षा ८ सम्म सबै बिषयहरु अनिवार्य थिए। तर कक्षा ९ मा पुगेपछि केही बिषयहरु रोज्नुपर्ने थियो।मैले ऐ. गणित, भुगोल र शिक्षा पढ्नुपर्ला भन्ने मनस्थिति बनाएको थिएँ।

    नयाँ शैक्षिक सत्रका कक्षाहरु सुरु भए। अनिवार्य बिषयहरु त सबै बिद्यार्थी हरुले संगै पढिन्थ्यो। अब ऐच्छिक विषय पढ्नेहरु छुट्टिएर अर्को कक्षामा जानुपर्ने थियो। म बढो उत्सुकताका साथ ऐच्छिक गणित पढाइ हुने कक्षा तर्फ बढेँ। म सहित त्यहा २२ जना भयौ। पढाउने सर कक्षा भित्र आउनुभो । सबैजनालाइ पालैपालो हेर्नुभो अनि भन्नुभो – तिमीहरुले अप्सनल पढ्न सक्छौ ? हामी सबैले सक्छौ भन्ने जवाफमा टाउको हल्लायौ। तर सरलाइ त्यति जवाफले पुगेन ।मलाइ उठाउनु भो र फेरि भन्नुभो – अम्बिका नानु तिमीलेअप्सनल पढ्न सक्दिनौ। अप्ठ्यारो हुन्छ। जबर्जस्ति नगरी भोलिदेखि अर्थशास्त्र पढ्न जाउ है? ” सक्छु सर। मेहनत गर्छु त भनेकै हुँ। सायद गुरुलाइ पनि मेरो अक्षमताको अवगत थियो ।गणितमा त त्यति उत्कृष्ट थिईन। मेरो नाम अर्थशास्त्रको समुहमा नै लेखाइयो। मन दुख्यो ,पिडा भयो, घर गएर खुव धेरै रोएँ। घरमा सबैले सम्झाउनुभो – “जे पढेपनि हुन्छ। यहि बिषयमा राम्रो गर भैहाल्छ नि।” ९ र १० कक्षा सकियो। माध्यमिक तह परिक्षामा पनि सन्तोजनक अंक आएन।

    उबेला ९/,१० मा जुनसुकै विषय पढे पनि आइ ए, आइएडमा फेरि बिषय छान्न पाइन्थ्यो।मेरो भाइ बुटवल बहुमुखी क्याम्पसमा भर्ना बारे बुझ्न गएछ। घरमा आएर भन्यो-” दिदि तैले गणित पढ्न खोजेकि थिइस् नि?अब पढ्न पाउछेस्। जा गएर भर्ना गर।” म अत्यन्तै हर्षित भएँ। भर्ना भएँ र नियमित क्याम्पस जान थालेँ। तर सोचेजस्तो कहाँ हुन्थ्यो र ! सर कक्षामा आउनुभो र त्रिकोणमिति पढाउन थाल्नुभो। त्यसका ट्रम्सहरु, सिम्बोलहरु र सुत्रहरुले मलाइ बिचलित बनायो । कहिल्यै नपढेका प्रयोग नगरेका गणितिय अभ्यासहरु साह्रै कठिन लाग्यो। मलाइ ९ कक्षामा पढन दिएको भए अहिले सहज हुने रहेछ नि भन्ने सोचमा एकोहरिएँ। गणित जानिन। पढ्न सकुला जस्तो लागेन।धेरै साथीहरु ऎछिक अङ्ग्रेजी पढ्ने थिए। अब मैले पनि अंग्रेजी नै पढ्नुपर्यो भनेर अंग्रेजी बिषयकै नोट बनाएँ र पढ्न थालेँ। महिना बित्दै गयो । परीक्षा फारम भर्ने मिति खुल्यो। मैले पनि परीक्षा फारम भरेँ। फारम मा आफुले पढेका बिषयहरु भरेँ। अनि बुझाउने लाइनमा बसेँ। मेरो पालो आएपछि झ्यालबाट मेरो भरेको फारम लेखाका कर्मचारीलाइ बुझाएँ। मेरो फारम फिर्ता भयो र भनियो -” तिमीले गलत बिषय भरेछौ।अर्को फारम भरेर ल्याउ। तिम्रो बिषय गणित हो अंग्रेजी होइन। मै अंग्रेजी बिषयको परीक्षा दिन नपाउने यकिन भयो। विषय परिवर्तन का लागि क्याम्पस कर्मचारी र क्याम्पस प्रमुखसंग धेरै अनुरोध गरेँ। तर पाइन। मैले गणितकै परीक्षा दिनुपर्ने भयो। तर मसंग १० पुर्णांकको हिसाब गर्ने क्षमता पनि थिएन। अब डेढ महिनामा कसरी गणित तयार गर्न सक्थेँ र! पढ्ने अभ्यास गर्ने समय थिएन। त्यो बर्ष त्यसै वरबाद भयो। पहिलो बर्ष फेल भएँ ।अर्को बर्ष सुनिल सर संग अतिरिक्त कक्षा लिएर पढेँ । परीक्षा दिएँ,पास भएँ / कटाएँ। राम्रो अंक नल्याएपनि म खुशि थिएँ कि म पास भएँ। जे हुन्छ राम्रोको लागि हुन्छ भन्ने कुरा चरितार्थ भयो। एउटा पथ्थर आभुषणमा बदलिनको लागि सयौँ चोट खानुपर्छ।

    अहिलेको नयाँ शैक्षिक सत्रमा मेरा बिद्यार्थीलाई पनि त्यस्तै परेको छ। धेरैले अप्सनल म्याथ पढ्ने रहर गरेका छन् । जो गणितमा अलि कमजोर थिएँ तिनिहरुलाइ अर्थशास्त्र पढने सल्लाह दिइयो र अर्थशात्रको कक्षामा पठाइयो तर उनीहरुले अर्थशास्त्र विषयप्रति चासो देखाएनन। भोलिपल्ट अभिभावकहरु पनि विद्यालय आउनुभयो र आफ्नो बच्चालाइ एकपटक मौका दिनुपर्ने कुरा राख्नुभो। मैले झल्यास्स मेरो विगत सम्झेँ। यदि रहर नै हो भने त बञ्चित गर्नु हुदैन भन्ने लाग्यो। केहि विद्यार्थीले “सबै एकाइ परीक्षामा उत्कृष्ट अंक ल्याउने गरि अभ्यास गर्नेछु” भन्ने बाचा गरेका छन् ।”मलाइ एकपटक मौका दिनुहोस् भन्ने लिखित निबेदन पेश गरेका छन।” अब तिनिहरुलाइ अप्सनल म्याथ पढ्न रोक्ने हो भने उनीहरुमाथी ठुलो अन्याय हुनेछ।

    * यदि मन भित्रैबाट कुनै संकल्प गरिन्छ भने त्यसका लागि दिलोज्यानले सघर्ष गरिन्छ र अवस्य सफल पनि भइन्छ।

  • दिनहुँ मेरालागि फूल ल्याउने विद्यार्थी

    दिनहुँ मेरालागि फूल ल्याउने विद्यार्थी

    स्थायी सेवाको पहिलो वर्ष : शैक्षिक सत्रको सुरुवात बैशाख १ गतेदेखि हुन्छ । मैले भदौ महिनाको १८ गते नियुक्ती लिएको हुँ। साढे चार महिना त सकिइसकेको थियो। भदौ १८ गते अध्यापरत विद्यालयका प्रिन्सिपलको अनुमति लिएर पाँचौ घण्टि पढाएपछि जि शि का भैरहवा पुगि नियुक्ति बुझि सोझै सिफारिस गरिएको बिद्यालय देवदह मा वि मा दिउसो ४:०० बजे भित्र पुगेको थिएँ। भोलिपल्ट भदौ १९ गते देखि यस बिद्यालयमा मेरो फरक शिक्षण अध्याय सुरु भयो। अध्यापन अनुभव लामो रहेता पनि अब नयाँ बिद्यालय, नयाँ बिद्यार्थी, नयाँ शिक्षक परिवार, बढो उत्सुकता थियो ममा।

    यसभन्दा अगाडि अध्यापन गरेको बिद्यालयमा अध्यापन अवधी भर सबैभन्दा कडा शिक्षकको रुपमा गनिएको थिएँ। मलाइ बिद्यार्थीका हरेक गतिबिधि चुस्त तन्दुरुस्त चाहिन्थ्यो। अनुशासन  पहिलो प्रथमिकता भित्र पर्थ्यो। अस्वभाविक गतिबिधि पाउने बित्तिकै स्पष्टिकरणको कठघरामा उभिनुपर्थ्यो। त्यसैले बिद्यार्थी र मेरो बिच दुरी कायम रहेको थियो। म मेरै छोराछोरीको पनि शिक्षक थिएँ। दुबैले बिद्यालय समय र बिद्यालयको कम्पाउण्ड भित्र छिरेपछि मलाइ म्याम नै भनेर बोलाउथे। त्यो पनि समय र स्थान अनुसार आफुलाइ परिवर्तन गर्न सक्नुपर्छ भन्ने सिकाइ थियो।

    नयाँ विद्यालयमा पनि त्यही स्वभावलाइ निरन्तरता दिन थालेँ। सुरुसुरुमा  बिद्यार्थीहरुले -” नयाँ मिस कक्षामा हामीलाइ पढाउदा धेरै अंग्रेजी बोल्नुहुन्छ। हामीले बुझ्दैनौ” भनेर हेडसरलाइ सिकायत गर्न पुगेछन्। हेडसरले उक्त सिकायतको मलाइ जानकारी दिनुभयो। त्यसपछि म उनीहरुकै चाहाना अनुसार आफुलाइ परिवर्तन गरेँ। यति छिटै उनिहरुको माया पाएँ। त्यो अकल्पनिय छ। सुरुमा मलाइ कक्षा ५ को कक्षा शिक्षकको जिम्मेवारी दिइएको थियो।

    विद्यार्थीहरुले दिनहुँ मेरालागि फूल ल्याउने र बिहान म भन्दा अगाडि स्कुल पुगेर मेरो प्रतिक्षा गर्ने गर्थे। सुरुमा मिसलाइ कसले फुल दिने भन्ने प्रतिष्पर्धा गर्थे। म त त्यो सम्मान र मायाले गदगद हुन्थेँ। उनीहरुले दिएको फुल मेरा हातमा पनि अटाउदैथ्यो। सबै ल्याएर स्टाफ रुमको टेवलमा राख्ने गर्थेँ। दिन, हप्ता र महिना बिते बिद्यार्थीले फूल दिने कार्य निरन्तर रह्यो। एकदिन बिद्यालयमा मेरो अनुपस्थिति मा केहि शिक्षक स्टाफबीचमा यहि फूलको बिषयमा टिकाटिप्पणी भएछ। प्रअ लाइ पनि यो क्रियाकलाप रोक्नुपर्ने सल्लाह भएछ। बिद्यार्थीहरुले घरबाट बिदालय आउदा बाटो बाटोमा अरुका घरका अगाडी लगाएको फूल चोरेर ल्याउछन् र नयाँ मिसलाइ दिन्छन्। मिसले नल्याउ भन्नुपर्ने हो। गाउँका मान्छेहरु रिसाएका छन बिद्यार्थीले फूल चोरे भनेर भन्ने कुरा मैले पनि सुने। अरु शिक्षकहरुले पनि बिद्यार्थीलाइ हप्काउनु भएछ र मलाइ पनि त्यो कृयाकलाप रोकिहाल्नुस् मिस, भन्ने आदेश आयो। कुरा ठिकै पनि भन्ने लागेर मैले बिद्यार्थीहरुलाइ राम्रोसंग सम्झाएँ- भोलिदेखि कसैले पनि मेरालागि फूल टिपेर नल्याउ फूल चोर्नु पनि पाप हो, नराम्रो काम हो। तिमीहरुले अहिलेसम्म गाउबाट फूल चोरेर ल्याउने रहेछौ। मलाइ धेरै दुख लागेको छ। सबैजना बिद्यार्थीहरुले सबैले आआफ्नो घरबाट फूल ल्याएको कुरा ब्यक्त गरे। उनीहरुको कुरा सुन्दा चोरेर फूल ल्याउछन् भन्ने लाग्दैनथ्यो। अनि मैले भने -” सुन ! अब जे भयो भयो। तर अबदेखि कसैले पनि कतैबाट पनि फूल टिपेर स्कुल नल्याउने। मलाइ पनि नदिने है? यति ल्यायौ भने म तिमीहरुसग रिसाउछु। मेरो कुरा सुनेपछि सबै बिद्यार्थी मौन भए।

    भोलिबाट कसैले फूल ल्याएन। फूलको बहानामा बिद्यार्थीहर मेरो नजिक आउथे मनका कुरा गर्थे। त्यो सबै सकियो। अब पढ्ने पढाउने सामन्य दिन सुरु हुन थाल्यो। केहि दिन बिते पाँचौ दिनको दिन म कक्षामा पसेर हाजिरी पुस्तिकामा सबै बिद्यार्थीको हाजिर चढाइसकेपछि बिद्यार्थीहरुलाइ किताव निकल्न लगाएँ। सबैले किताव निकाले आ आफ्नो अगाडिको डेस्कमा राखे। एउटी बिद्यार्थीको झोलाबाट किताव संगसगै एउटा गुलाफको फूल पनि निस्क्यो र भुइमा झर्यो।सबैले उनलाइ हेरे। उनि निकै डराइन्। म नजिक गएँ र सोधेँ। तिमीले किन फूल ल्याएको? नल्याउ भनेको होइन?” अरु केके छ नि झोलामा खै हेरुँ त भनेर उनको झोला हेरे । त्यहा अरु फूल पनि रहेछन। केहि सुकेका,केहि सुक्न लागेका , र एउटा चै ताजा जुन भुइमा खसेको थियो। उनले ती सबै फूल बाहिर निकालिन् र भनिन् – हजुरले फूल दियौ भने रिसाउछु भन्नुभयो त्यसैले मैले दिनदिनै ल्याएको थिएँ तर हजुर रिसाउनुहुन्छ भनेर झोलामा राखेको मिस। अनि मैले सोधेँ- कहाबाट टिपेर ल्याउथ्यौ त? चोरेरत होइन नि? उनले जबाफ दिइन् -” होइन मिस। हाम्रो घरमा दिनहुँ पुजाको फुल टिप्ने र पुजा गर्ने काम मेरो हुन्छ। त्यही पुजाको फूल मध्य एउटा फूल तपाइको लागि भनेर दिनहुँ झोलामा राख्छु। नरिसाउनुस है मिस ,प्लिज।” यति सुनेपछि मेरो मन  भरियो। उनलाइ केहिछिन अंगालेर छातिमा टाँसे । कतिबेला आँसु खस्यो थाहै पाइन।

  • मेरो थर अब फेरिदिनुस मिस, मलाइ छात्रवृत्तिको जरुरत छ

    मेरो थर अब फेरिदिनुस मिस, मलाइ छात्रवृत्तिको जरुरत छ

    बिद्यार्थी र शिक्षकको नाता बाउ आमा र सन्तानको जस्तै हुनुपर्छ,हुन्छ । सानो कक्षामा पढ्ने बालबालिकाले कतिकति बेला झुक्केर ममि/आमा भन्ने सम्बोधन गरि आफ्नो साथीको सिकायत गर्छन। अनि पछि लजाउँछन्। कहिलेकाँही ठुला कक्षाका बिद्यार्थीसंग नजिकिएर अन्य सन्दर्भमा (अध्यापन बिषयबस्तु बाहेक) कुराकानी, रमाइलो गरिरहेको बेला उनीहरु पनि झुक्किन्न् । यो नाता यति निकट छ कि बाउ आमा भन्दा पनि  कार्यगत र गतिशिल समय शिक्षकसंगै बिताउँछन् उनीहरुले।

    शिक्षकसंग फरक फरक बिद्यार्थीहरुको मनोबैज्ञानिक स्थितिको ज्ञान हुन्छ। हरेक बिद्यार्थी मनोविज्ञान बुझेर शिक्षण गर्ने शिक्षक सफल हुन्छ।यसोगर्दा निर्धारित शैक्षिक उपलब्धि हासिल गर्न सहज पनि हुन्छ। सामुदायिक बिद्यालयमा आर्थीक रुपले विपन्न तथा अति विपन्न विद्यार्थीहरु अध्ययन गर्न आउछन्। आफुले नपढेका कारण वर्तमानमा पाएको दुख सम्झि, भविष्यमा आफ्ना सन्तानले आफुले जस्तो दुख , कष्ट भोग्न नपरोस् भनि आफ्ना सन्तानलाइ बिद्यालय पठाएका हुन्छन्। बिद्यालय त पठाउछन् तर बिद्यार्थी बनाउदा चाहिने पर्याप्त सामाग्री अथवा तिनका न्युनतम आवस्यकता पुर्याउन पनि हम्मे हम्मे हुन्छ । कहिलेकाँही बिद्यालयमा कक्षागत अभिभावक भेला राख्दा अभिभावकको रोदन मिसिएको अभिव्यक्ति र आँखामा टिल्पिलाएको आँसुले शिक्षकको गला पनि अवरुध्द बनाउछ। थुप्रै अभाव र गरिबीले थलिएको परिवारको पिडा असहा हुन्छ।

    म कक्षा ७ को कक्षा शिक्षक थिएँ। कक्षा शिक्षक भएको र पहिलो पिरियड भएको हुनाले मैले हरेक बिद्यार्थीको विवरण राख्नुपर्ने हुन्छ। उपस्थिति र अनुपस्थिति को अभिलेख राख्नु पर्ने हुन्छ। अनुपस्थित बिद्यार्थीको कारण खोज्नुपर्ने हुन्छ। एक दिन बिद्यालय प्रशासनको निर्देशनमा दलित छात्र छात्रा, र गैर दलित छात्रालाइ छात्रवृत्ति  भोलि मिति ……मा वितरण गर्ने सन्दर्भमा सुचना दिनुपर्ने भयो। त्यसै अनुसार मेरा कक्षाका बिद्यार्थीहरुलाइ अभिभावक सहित विद्यालयमा आउने भनि सुचना सुनाएँ।

     भोलिपल्ट छात्रवृत्ति वितरणका लागि अभिभावक र सबै बिद्यार्थीहरुलाइ एक ठाउँमा राखि वितरण गर्न लागेको छात्रवृत्तिको बारेमा अभिभावकलाइ बुझाउदै पालैपालो नाम बोलाएर छात्रवृत्ति रकम खाम बन्दि गरी प्रत्येकको हातमा राखिदिँए।अभिभावकको उपस्थिति कम थियो। अभिभावक नआए पनि बिद्यार्थीले पाउने रकम उनिहरुकै जिम्मा लगाएँ। लगभग सबै बाडेर सकियो। पालैपालो सबै कोठाबाट बाहिर निस्के । तर एउटा बिद्यार्थी अन्तिम बेन्चमा निरास मुद्रामा बसेको बसेको थियो। मै के भयो ? साथीहरु त गैसके ।तिमी किन यहाँ बसिरहेका छौ? उसले मलिन आवाजमा भन्यो- मिस मेरो नामको पछाडीको थर परिवर्तन गरेर ‘ नेपाली’ राखिदिनुस न है ? अनि मैले सोधेँ- ” किन बाबु,आफ्नो थर त बदल्न सकिदैन।बाउ बाजेको जेरहनछ ,हामी सबैको त्यहि रहन्छ।” उसले फेरी भन्यो त्यस्तो होइन मिस आखिर म पनि नेपाली नै त हुँ। मेरो घरमा पनि मुस्किलले एकछाक भात पाक्छ। मेरो चप्पल पनि त फाटेको छ, हजुरले जुत्ता लगाएर आउ भन्नु हुन्छ। कस्ले किनिदिन्छ मलाइ जुत्ता?।”

    त्यसैले मेरो थर अब फेरिदिनुस मिस, मलाइ पनि त्यो छात्रवृत्तिको जरुरत छ। म भावुक, नतमस्तक भएँ। आँखा रसाए। कतिबेला आँसु टपक्क खस्यो थाहै पाइन ।

    (more…)