Category: फिचर

अनिता रेग्मी । एउटै कोखबाट जन्मिएका छोराछोरी, आफ्नै दिदिबहिनी, दाजुभाइको विचार त मिल्दैन। फरक फरक सोच्ने तरिका हुन्छ, बानी बेहोरा फरक हुन्छ। त्यसैले बिहे भनेको भनेको त दुई जना फरक कोखबाट जन्मिएका, फरक सोच, फरक बानी बेहोरा र फरक विचार भएका मान्छेहरूबीच हुने कुरा हो। बिहे पछि अनेक समस्याहरू आउन सक्छन्, सोच नमिल्न सक्छ, बिचार नमिल्न सक्छ, मन मुटाब पनि हुन सक्छ। समस्याको समाधान पनि हुन्छ, आफैले सक्ने बेला सम्म सम्झौतासँग सम्बन्ध बचाउने प्रयास गरिन्छ। तर यदि सम्झौतामा जीवन चल्दैन भन्ने पक्का भएपछि कानूनी सहयोगमा सम्बन्ध बिच्छेद गरेर आफ्नो खुशीको बाटोमा जान सकिन्छ र गर्नु नै यही हो।

एउटा आमा-बाबाले आफ्नो छोरीलाई कसैको रिस वा यातना सहन र अन्त्यमा मारेर फाल्न बिहे गरेर दिएको होइन। मन मिल्न सक्छ भने मिलेर बस्न सकिन्छ, तर कसैले पनि छोरीलाई मारेर फाल्ने अधिकार छैन। एउटा छोरीलाई जन्माएर बिहे गरेर पठाउँदा कुनै आमा-बाबाले सोचेका हुँदैनन् कि मेरो छोरीलाई यस्तो दिन देख्न पर्ला। कहिले दाइजो भएन, कहिले सम्पत्ति ल्याएन, कहिले आफ्नो खुशी गर्न पाएन भन्ने बहाना बनाइन्छ। कसैले फुल जसरी हुर्काएर बिहे गरेर पठाएको छोरीलाई मारेर फाल्न कुन नैतिकताले अनुमति दिन्छ? सानो हुँदा छोराछोरीले घरमा चकचक गर्दा त्यस्तो नगर भनेर सिकाउने आमा-बाबाले, आफ्नो छोराले बहिनीसँग यातना, कुटपिट गर्दा र अन्त्यमा मार्दा एक शब्द पनि बोल्न सक्दैनन्। कतिपय ठाउँमा त छोरा मार्नेमा सघाउने उसको बाबु-आमा नै हुन्छन्। यदि तिमीलाई मारे भने के होला? एउटा सानो कुकुरको बच्चालाई मायाले पालेर हुर्काउने हो भने मान्छेको छोरीलाई मार्दा हातखुट्टा काम्दैन? कति निच र निर्दयी? सुख-दुखमा साथ दिने भनेर बिहे गरेर लिएको मान्छे चित्त बुझेन भने, आफूलाई बाच्न र उसलाई बाच्न दिने कुरा सोच्न सकिँदैन? आफूले चाहेको जस्तो भएन भने, उसले आफ्नो विचारमा सहमति दिएन भने उसलाई बाच्ने अधिकार नै छैन? यस्ता अमानवीय व्यक्तिहरूबाट आफ्नो छोरीलाई जोगाउने तरिका के हो? केही हदसम्म छोरीका बाबु-आमाले पनि बुझ्नुपर्छ। बिहे गरेर पठाएपछि जिम्मेवारी सकियो भन्ने सोच आउने हो भने, तिम्रो छोरीले ममता जस्ता कैयौं अरूको जस्तै ज्यान गुमाउनु पर्नेछ। मारे पाप पाले, पुन्य भनेर नअन्माउनु छोरीलाई। मैले मान्छे लाई छोरी दिएको हुँ, पशु निस्किए भने पशुजस्तो व्यवहार गर्न हामीलाई पनि आउँछ भनेर पठाउनु। छोरीलाई बिहे पछि केहि परे आमा-बाबाले सम्झनुहोस्, यो घर सम्झनुहोस्। बिहे पछि छोरीको घर बिग्रेर इज्जत जाने होइन, त्यो भन्दा दुःख त त्यतिबेला लाग्छ। आफ्नै छोरीले मायतिको इज्जत जाला भनेर ज्वाई र उसको परिवारको दिनरातको यातना सहन्छे र एकदिन घरकाले मिलेर मारेको भन्ने खबर सुन्नु पर्छ! मरेको छोरिको लास हेर्नु जानु भन्दा घर बिग्रेर जीवित छोरीलाई ल्याउनु जाति हो।

अझै कति ममता मर्नु? अझै कति ममताका आमा-बाबाले चोट सहनु? अनि अझै कति ममताका छोराछोरी टुहुरा हुनु? सबैको जीवनमा बिहे राम्रोसँग नचले, नचले भने आफ्नो बाटो लाग। तर कसैले फुल जसरी सम्हालेर राखेको छोरीलाई मारेर फाल्ने अधिकार कुनै नलायक पुरुषलाई छैन। यस्ता नलायक पुरुष र उनीहरूलाई सघाउने उनका आफन्त परिवार समाजका कलंक मात्र हुन्। र यस्ता पशु जस्तो सोच भएका व्यक्तिहरूलाई कहिल्यै नर्कमा पनि बास नहोस्।

“ममता, तिमीलाई चिनेका छैनौं, तर तिमीले सहेका सबै यातना र दुःखहरू कसैले देख्न सकेन। तिमीले जीवन रक्षाका लागि गरेको संघर्षहरू व्यर्थ गए। तर तिमीलाई जीवनभर नर्क देखाउने पशुहरूले सजाय पाउने आशा छ। तिम्रो आत्माले शान्ति पाओस्। जीवनमा नपाएको शान्ति मृत्यु पछि मिलोस्। बैकुण्ठ बास होस् तिम्रो।”

ईरा अर्याल । धनले भरिपूर्ण थियो, बाहिर बसोबास गर्थ्यौ। “भोलि मेरो छोरीलाई पनि लगेर गयौ भने, उसको भाग्य बन्थ्यो होला है?”

तिमीले उसको व्यवहारभन्दा पनि उसको बसाइँ र हातमा भएको पैसा हेरेउ। आज देख्यौ, तिम्रो छोरी घर न बेघर भएको।
“छुट्टै बसौँ,” भनेको भए, म पनि मान्थेँ होला नि, होइन? मैले के गल्ती गरेँ जसको सजाय तिमीले यसरी दियौ ? कानुनी रूपमा गयौँ भने सबै ठीकै त हुन्थ्यो होला नि ? किन तिमीले मलाई मार्ने निर्णय गरेउ अहिले ?

खै, भरोसा कसको गर्ने होला? सँगै मर्ने, बाँच्ने को त हालत यस्तो हुन थालेको छ। मैले तिमीलाई आफ्नो सम्झेर तिम्रो लागि सबै छोडेर आएकी थिएँ। तर उपहार भने तिमीले राम्रो दियौं, अहिले।
तिमी कति निर्दयी भएका हौ! तिम्रो हात कापेन आफ्नै श्रीमतीलाई मार्दा? के दोष थियो त्यो बच्चाको? “आमा मेरी यिनी हुन्,” भन्न नपाउँदै तिमीले छोरीबाट आमालाई किन खोस्यौ? उसलाई टुहुरी बनाई छाड्यौ है?

तिम्रो पनि त नासो नै थियो त्यो, होइन र? किन यति निर्दयी भएका हौ तिमी? आफ्नै छोरीको पहिलो जन्मदिनमा यति राम्रो उपहार दिने सायद तिमी पहिलो बाउ हौ। आमाले दुनियाँ छोड्नुपर्ने, अनि बाउ जेल जानुपर्ने, कस्तो भाग्य लिएर आयौ है, छोरी तिमीले? न त आमाको काखमा बसेर मज्जाले खेल्न पायौ न त धित मर्ने गरी आमाको दूध खान पायौ। भाग्य नै के लेखेर आएको होला, कुन्नि? माफ गर है, छोरी, राम्रो शिक्षा दिन सकिनँ, जीवनभरि साथ दिन सकिनँ तिम्रो आमाले।

बारम्बार मेरो मनको कुरा सुनाउने प्रयास गरेँ, तर समाजको इज्जतले गर्दा म बारम्बार लाटो हुन बाध्य भएँ। आखिर, कहिलेसम्म यसरी नै जीवन काट्नुपर्ने हो हामी छोरी मान्छेले? न स्वतन्त्र भएर हिँड्न पाइने, न त रोजेको तरिकाले जिउन पाइने। जुन घरमा बिहे गरी भित्रियो, त्यसकै लागि सबै त्याग गरियो, अन्त्यमा हामीले यसरी नै मृत्युनै भोग्नुपर्ने किन हो?

कहाँ जाँदैछ हाम्रो समाज? अनि के गर्दैछ हाम्रो कानुन?
घर-परिवारसँग खुसी छैन म, कसलाई गएर भनुँ? माइतिलाई सुनाउँ भने, ‘अलिअलि त जसको घरमा पनि हुन्छ, सहन सक्नुपर्छ’ भनी सम्झाउँछन्। अलिअलि मात्र होइन, धेरै नै भयो। सम्बन्ध छुट्ट्याउनु पर्छ भन्दा, समाजले के भन्छ? ‘पहिलो घरबार भनेको पहिलो हो’ यसो गर्नुहुन्न है, भनी गाली र यातना मात्र आउँछ। त्यसै घर, समाज अनि संस्कारको बन्धनले गर्दा पराईको मुलुकमा ज्यान गुमाउन बाध्य हुनुपर्छ।

कति दुख्यो होला, कति छटपटी भयो होला, कसैले कल्पना पनि गर्न सक्दैन।
बुबाआमा, भाग्यले बन्छन् भने, “हे भगवान, तिमीले यति राम्री छोरी किन यस्ताको हातमा पठायौ, जसको मनमा दया-माया भन्ने केही छैन।”

साँचै, तिम्रो हात कापेन है एउटी आमालाई मार्दा! साँचै, तिम्रो मन डराएन है? आफैले पञ्चेबाजा बजाएर, डोली सजाएर तिम्रो अर्धाङ्गिनी भएकी नारीलाई मार्दा, साँचै, तिम्रो मनमा केही विचार आएन? एउटा जन्म दिने बुबाआमाबाट उनको सन्तान खोस्दा पनि?

कति कठोर रहेछ तिम्रो मन! मलाई जिउँदै जलायौ। बारम्बार प्रहरीले प्रश्न गर्दा पनि किन तिमी त्यति चुप लागिरह्यौ?

बिन्ती गर्छु सबैलाई।
धेरै हतार नगरौ छोरीको बिदाइ गर्न। सबै बाहिर झल्किने कुरा राम्रो हुन्छन् भन्ने हुँदैन। ठूला-ठूला देशमा गएको र सम्पन्न छ भन्दैमा, आफ्नो छोरीलाई आँखा बन्द गरी नदेऊ।

आज एउटाले ज्यान गुमाएको समाचार मात्र बाहिर आएको छ, तर कति चेली-बेटीहरूले यस्तै मानसिक पीडा र घरेलु हिंसा सहेर बसेका छन्। धन-सम्पत्तिभन्दा पनि मानिसको व्यवहार बुझ्ने प्रयास गरौँ। यदि छोरी विवाहमा खुसी छैन भने, परिवारले आफ्नो जिम्मेवारी भने नबिर्स। समाजको डर, इज्जत, संस्कारको कुरा गर्दै आफ्नो वंशलाई मोर्न बाध्य नगर।

मृतक आत्माले शान्ति पाओस्। त्यो नानीको भविष्यको चिन्ता सबैलाई भएको छ। हे देव, तिमी निर्दयी भई आमा त खोसेऊ, अब त्यो भन्दा बढी केही नगर उसलाई।

बुटवल । स्थानीयहरुले बुद्धको मावली कोलिय गणराज्यको दरबार क्षेत्र दावी गर्दै आएको रुपन्देहीको देवदह स्थित खयरडाडाँमा प्राचिन साँढे तीन फिट गहिरो इट्टाको इनार भेटिएको छ ।

देवदह नगरपालिकाको आर्थिक सहयोगमा लुम्बिनी विकास कोष, पुरातत्व विभागले जेठ १६ गतेदेखि शुरु गरेको उत्खननका क्रममा पूर्ण आकारमा रहेको प्राचिन इट्टाको इनार भेटिएको हो ।

गत वर्ष लुम्बिनी विकास कोषले उत्खनन गर्दा इट्टाको माथिल्लो भाग मात्रै देखा परेको थियो । २ मिटर चौडाई र साँढे ३ मिटर गहिरो इट्टाको प्राचिन इनार भेटिएको लुम्बिनी विकास कोषका बरिष्ठ पुरातत्व अधिकृत हिमालकुमार उप्रेतीले जानकारी दिए । ‘गत वर्ष इनारको माथिल्लो भाग मात्रै भेटिएको थियो, यो वर्ष इनारको बेस(तल्लो भाग) सम्म जाने योजना अनुसार उत्खनन गर्दा इनारको पूर्ण आकार भेटिएको छ’ उप्रेतीले भने । उनका अनुसार प्राचिन इनार भएपनि कुन समयको भन्ने कुरा कार्बनडेटिङपछि मात्रै यकिन हुनेछ ।

इनारको दक्षिणतर्फ प्राचिन पर्खालहरु भग्नाअवशेषहरु भेटिएको उप्रेतीले बताए । उत्खननका क्रममा खयरडाडा क्षेत्रमा माटाका भाडा, प्राचिन इट्टाले लगाईको पर्खालका भग्नाअवशेषहरु भेटिएको छ । स्थानीयहरुले पुरातात्विक स्थल भन्ने थाहा नहुँदै इट्टाहरु लगेको र त्यसरी इट्टा निकाली खाडल बनेका संरचनाहरु देखिएको उप्रेतीले बताए ।

बुद्धको मावली कहाँ हो भन्नेबारेमा अहिले नै निक्र्यौल गर्न नसक्ने बताउँदै पुरातात्विक उत्खनन र अन्वेषण अझै बढाउनुपर्ने उनले बताए । रोहिणी पूर्वका नागरिकहरुले देवदहबासीका रुपमा भन्न मिल्ने उप्रेतीले बताए । तर, बुद्धका समय र त्यो भन्दा अगाडिका माटाका भाँडा, टुक्राहरु पण्डितपुरमा भेटिएको छ । रुपन्देही देवदहका स्थानीयहरुले भने बुद्धको मावली देवदहको दरबार नै यहाँ रहेको दावी गर्दै आएका छन् ।

प्राचिन कोलिय राज्यका क्षेत्रहरुमा निरन्तर उत्खनन अध्ययनको आवश्यकता रहेको पुरातत्व विभागका अधिकृत राजेश परियारले बताए । उनले खयरडाडामा उत्खननबाट प्राप्त ऐतिहासिक तथ्य र प्रमाणलाई अध्ययन गरी आगामि दिनमा थप कदमहरु अगाडि बढाउने बताए ।

देवदह नगरपालिका– ९ स्थित खयरडाँडामा क्षेत्रमा देवदह नगरपालिकाको १० लाख बजेटबाट अहिले उत्खनन गरिएको हो । स्थानिय पालिकाले साझेदारीमा उत्खनन गरेको यो पहिलो रहेको बताइएको छ ।

लुम्बिनी विकास कोषका पुरातत्व महाशाखा प्रमुख बरिष्ठ पुरातत्व अधिकृत हिमाल उप्रेतीको नेतृत्वमा पुरातत्व अधिकृत राजेश परियार, लुम्बिनी विकास कोषका नमराज अधिकारी, चन्द्रप्रकाश पाठक, अन्तरहुसेन मुसलमान र विज्ञका रुपमा शुभेच्छा पोख्रेल उत्खननमा खटिएका छन । उत्खनन आगामी अझै एक महिना चल्ने जनाइएको छ ।