Tag: #साहित्य

छोरी हुन निकै सजिलो रहिछ बुहारी हुन गारो।
छोरी हुँदा बोलेका सबै शब्द प्यारो अनि बुहारी हुँदा त्यही व्यवहार गर्दा मातेकी, संस्कारहीन जस्ता नाना थरी शब्दको झटारो।

छोरी हुँदा त्यही घरको लक्ष्मी भन्दै पूजा गरिने
बुहारी हुँदा मानो सकिँदा अलक्षीना घरमा कष्ट पर्दा पिरुवा भन्दै सरापिने किन हो ?
घर सल्लाहमा सामेल हुने छोरी,
बुहारी भइसकेपछि भित्ताको पनि कान हुन्छ है
भन्दै उ देखी लुकाउन पर्नु किन?
घरमा झगडा पर्दा आवाज उठाउने छोरी,
आज श्रीमानको पिटाइ खाँदा कुरा दबाउन पर्ने किन ?
छोरी हुँदा पढाइ नै सबै थोक हो भन्दै हिँडेकी, बुहारी भइसकेपछि दाईजोको लागी ज्यान गुमाउन बाध्य हुनुपर्ने किन?

मेरी आमालाई बद्लिएको देखेकी छु,
मलाई अन्माई भाउजुलाई जब भित्र्याइन
५ बजे उठेर काम सक्ने मेरी आमालाई आजकल ढिलो सुस्त गरेको देखेकी छु।
मेरा साना तिना गल्तीलाई भुली माफ गर्ने मेरी आमाले भाउजूमाथि लाञ्छना लगाउन थालेको देखेको छु। मलाई संस्कारको पाठ पढाउने मेरी आमाले भाउजुको संस्कारमाथि किन औंला ठड्याउन थालेकी छन्?
मैले १ गिलास मात्र माझ्दा दुनियाँलाई सुनाउँदै हिँड्ने मेरी आमाले भाउजुले जति काम गर्दा पनि केही नगरेको भन्दै कुरा काट्दै हिँड्न थालीकी छिन् किन हो ?

मलाई त अचम्म लाग्यो, जब म र भाउजु बिचको भिन्नता देखे, म बिरामी हुँदा मेरो स्याहार गर्ने मेरी आमाले भाउजु बिरामी भएर ओछ्यान परेकी देख्दा पनि नातकै हो भनेर मुख फुल्लाउदै बसेको देखे ।
मेरो मनको पीडा सुनाउँदा नआत्ते, सबै ठीक हुन्छ, त्यस्तै हो सबैके भन्दै सम्झाउने मेरी आमाले आज मसँग भाउजुको कुरा काट्न थालीछिन्।

ज्वाई घर आउँदा खुसीले गदगद हुने मेरी आमा, दाइले १ आखार ससुराली फोन गरे भन्नासाथ रिसाउन लाकीछिन् ।
मेरी आमा आजकल निकै फेरेकी छन्।
छोरी हुँदा गरेको कामलाई सराहुने मेरी आमा आज बिना कारण गाल फुलाउँदै, बङ्गार बजाउँदै बुहारीको गुनगान गाउन थालेकी छन्।
अन्ततः छोरी र बुहारीमा किन यति धेरै फरक देख्छिन् मेरी आमा? हुन त बुहारी पनि मानिस नै हो, उसको पनि मन दुख्छ नै होला।

भन्छन् छोरी पाउने भाग्यमानी हुन्छन्, तर छोरी मात्र होइन असल बुहारी पाउने भाग्यमानी हुन्छन्॥
छोरीले आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्ने हो भने बुहारीले आफ्नो नेतृत्व। घर सजाउने र भत्काउने भनेकै बुहारी हो।

तब मन मेरो पोल्यो जब दाइको मुखबाट तेरो भनेर भाउजुको बाआमा र मेरो भनेर आफ्नालाई छुट्यायो। अन्ततः दुबैका लागि दुबै बराबर त थिए, दुबैलाई जन्म तिनै बाआमाले त दिए। फरक यति भो कि भाउजुको बाआमा बलियो थिए, मुटु चुटाएर पठाए, मेरो दाईको कमजोर थिए, १ नारी लिन १०० जना मानिस बोडी गार्ड बनाएर लगे।

हेर्ने नजर बदलौं, सबै राम्रो देखिन्छ। २ आँखा आवश्यक भए जस्तै छोरी र बुहारी त्यतिकै महत्त्वपूर्ण छ।
मेरी आमालाई अब मभन्दा नि भाउजुको खाँचो छ भनेर कसरी सम्झाउँ ? कतै आमाको यही व्यवहारले भोली दाइसँग मेरो सम्बन्ध बिग्रने हो कि भनेर कसरी सुनाउँ ?
हल्ला सुन्दै छु, कान पनि फुक्न लागेकी छन् रे। झुटा आँसु देखाई हिजो दुईजना बीच झगडा पनि पारिदिछिन् रे।
ए आमा, तिमी कति अबुज भएकी, तिम्रो मुर्खताले किन घर भाँड्न लागेकी?
भन्छन् कर्म फर्किन्छ रे, कतै तिम्ले मेरो सुन्दर घर पनि बिगार्न खोजेकी?
मेरी आमा सोझी छिन् जस्तो लाग्थ्यो, बुहारी भित्र्याएपछि तिनी भित्रको सासु पन किन जागो?

– ईरा आर्याल

जब तिम्रो र मेरो एउटै विचार हुनेछ
तब हाम्रो सामु संसारकै हार हुनेछ

जन्मनेछ नयाँ काव्य लिएर चेतना
नयाँ प्रेम दर्शनको फेरि प्रचार हुनेछ

भोजपुरे खुकुरी लुक्ने छ दापभित्र
बुढो त्यो अचानोमा नयाँ धार हुनेछ

लाटाले बोल्नेछन,आन्धाले हेर्नेछन्
कसरी सूर्यको मुहार अन्धकार हुनेछ

सयौँ फुलका एउटै थुँगो बन्नेछ प्रेम
यसरी हाम्रो प्रेमराज्य विस्तार हुनेछ

– कपिल अगस्त्य

बिद्यार्थी र शिक्षकको नाता बाउ आमा र सन्तानको जस्तै हुनुपर्छ,हुन्छ । सानो कक्षामा पढ्ने बालबालिकाले कतिकति बेला झुक्केर ममि/आमा भन्ने सम्बोधन गरि आफ्नो साथीको सिकायत गर्छन। अनि पछि लजाउँछन्। कहिलेकाँही ठुला कक्षाका बिद्यार्थीसंग नजिकिएर अन्य सन्दर्भमा (अध्यापन बिषयबस्तु बाहेक) कुराकानी, रमाइलो गरिरहेको बेला उनीहरु पनि झुक्किन्न् । यो नाता यति निकट छ कि बाउ आमा भन्दा पनि  कार्यगत र गतिशिल समय शिक्षकसंगै बिताउँछन् उनीहरुले।

शिक्षकसंग फरक फरक बिद्यार्थीहरुको मनोबैज्ञानिक स्थितिको ज्ञान हुन्छ। हरेक बिद्यार्थी मनोविज्ञान बुझेर शिक्षण गर्ने शिक्षक सफल हुन्छ।यसोगर्दा निर्धारित शैक्षिक उपलब्धि हासिल गर्न सहज पनि हुन्छ। सामुदायिक बिद्यालयमा आर्थीक रुपले विपन्न तथा अति विपन्न विद्यार्थीहरु अध्ययन गर्न आउछन्। आफुले नपढेका कारण वर्तमानमा पाएको दुख सम्झि, भविष्यमा आफ्ना सन्तानले आफुले जस्तो दुख , कष्ट भोग्न नपरोस् भनि आफ्ना सन्तानलाइ बिद्यालय पठाएका हुन्छन्। बिद्यालय त पठाउछन् तर बिद्यार्थी बनाउदा चाहिने पर्याप्त सामाग्री अथवा तिनका न्युनतम आवस्यकता पुर्याउन पनि हम्मे हम्मे हुन्छ । कहिलेकाँही बिद्यालयमा कक्षागत अभिभावक भेला राख्दा अभिभावकको रोदन मिसिएको अभिव्यक्ति र आँखामा टिल्पिलाएको आँसुले शिक्षकको गला पनि अवरुध्द बनाउछ। थुप्रै अभाव र गरिबीले थलिएको परिवारको पिडा असहा हुन्छ।

म कक्षा ७ को कक्षा शिक्षक थिएँ। कक्षा शिक्षक भएको र पहिलो पिरियड भएको हुनाले मैले हरेक बिद्यार्थीको विवरण राख्नुपर्ने हुन्छ। उपस्थिति र अनुपस्थिति को अभिलेख राख्नु पर्ने हुन्छ। अनुपस्थित बिद्यार्थीको कारण खोज्नुपर्ने हुन्छ। एक दिन बिद्यालय प्रशासनको निर्देशनमा दलित छात्र छात्रा, र गैर दलित छात्रालाइ छात्रवृत्ति  भोलि मिति ……मा वितरण गर्ने सन्दर्भमा सुचना दिनुपर्ने भयो। त्यसै अनुसार मेरा कक्षाका बिद्यार्थीहरुलाइ अभिभावक सहित विद्यालयमा आउने भनि सुचना सुनाएँ।

 भोलिपल्ट छात्रवृत्ति वितरणका लागि अभिभावक र सबै बिद्यार्थीहरुलाइ एक ठाउँमा राखि वितरण गर्न लागेको छात्रवृत्तिको बारेमा अभिभावकलाइ बुझाउदै पालैपालो नाम बोलाएर छात्रवृत्ति रकम खाम बन्दि गरी प्रत्येकको हातमा राखिदिँए।अभिभावकको उपस्थिति कम थियो। अभिभावक नआए पनि बिद्यार्थीले पाउने रकम उनिहरुकै जिम्मा लगाएँ। लगभग सबै बाडेर सकियो। पालैपालो सबै कोठाबाट बाहिर निस्के । तर एउटा बिद्यार्थी अन्तिम बेन्चमा निरास मुद्रामा बसेको बसेको थियो। मै के भयो ? साथीहरु त गैसके ।तिमी किन यहाँ बसिरहेका छौ? उसले मलिन आवाजमा भन्यो- मिस मेरो नामको पछाडीको थर परिवर्तन गरेर ‘ नेपाली’ राखिदिनुस न है ? अनि मैले सोधेँ- ” किन बाबु,आफ्नो थर त बदल्न सकिदैन।बाउ बाजेको जेरहनछ ,हामी सबैको त्यहि रहन्छ।” उसले फेरी भन्यो त्यस्तो होइन मिस आखिर म पनि नेपाली नै त हुँ। मेरो घरमा पनि मुस्किलले एकछाक भात पाक्छ। मेरो चप्पल पनि त फाटेको छ, हजुरले जुत्ता लगाएर आउ भन्नु हुन्छ। कस्ले किनिदिन्छ मलाइ जुत्ता?।”

त्यसैले मेरो थर अब फेरिदिनुस मिस, मलाइ पनि त्यो छात्रवृत्तिको जरुरत छ। म भावुक, नतमस्तक भएँ। आँखा रसाए। कतिबेला आँसु टपक्क खस्यो थाहै पाइन ।

(more…)

मैले पढ्ने पुस्तक ,
नेपाली मै छ।
शिक्षकले पनि नेपालीमा पढाउनुहुन्छ।
नोट नेपालीमा बनाउछु,
नेपालीमै पढ्छु,
अनि,
प्रश्न किन अंग्रेजीमा?
मलाइ अंग्रेजी आउदैन।
म नेपाली बोल्छु,
नेपालीमा गुनगुनाउछु।
मेरो तोते बोली,
नेपालीमै फुटेको हो।
ताते ताते गर्दै,
पाइला उभिएको हो।
विद्यालय नेपाली माध्यम,
परिवेशमा नेपाली पन,
नेपालीमा पढेँ,
नेपालीमा बढेँ,
नेपालीमै लेख्छु,
नेपालीमै भन्छु।
अनि ,
प्रश्न किन अंग्रेजीमा?
मलाइ अंग्रेजी आउदैन।
कसरी शब्द बुझ्ने?
कसरी अर्थ लगाउने?
शब्द यताउता देख्छु।
I eat rice,
मैले भात खान्छु।
भात ( rice) पछाडी गयो।
खान्छु (eat) अगाडी आयो।
यहि कुरामा अलमल हुन्छु।
कुरै बुझ्दिन।
म नेपाली मौलिकतामा
रमाउन चाहन्छु।
प्रश्न किन अंग्रजीमा?
मलाइ अंग्रेजी आउदैन।
दुइटा प्रश्न छाडेँ नबुझेर,
एउटा प्रश्न बिग्रियो नबुझेर,
जानेको पनि गलत भयो नबुझेर,
नेपालीमै प्रश्न निकाल्न मिल्दैन र?
प्रश्न किन अंग्रेजीमा?
मलाइ अंग्रेजी आउदैन।
कथित विद्वानको फुर्ती धेरै देखेँ,
त्यति पनि नबुझे,
कसरी १२ पास? रे,
पढेको त मैले हो,
लेख्ने पनि मैले हो,
नेपालीमै अभ्यास गर्छु।
नेपालीमै सम्झन्छु,
नेपाली छ स्मरणमा,
अनि ,
प्रस्तुतिकरणमा नेपाली छ।
प्रश्न किन अग्रेजीमा?
मलाइ अंग्रेजी आउदैन।

(more…)

पाँचथर । स्व. रामप्रकाश समथिङ द्वारा संकलित ओयामका जनप्रतिनिधिहरु नामक पुस्तक बिमोचन गरिएको छ । पाँचथरको आयोयममा एक कार्यक्रमका विच पुस्तक बिमोचन तथा  पुस्तक चर्चा र  कविता प्रतियोगिता सम्पन्न भएको छ । उक्त पुस्तकको कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि, लेखक तथा पूर्वमन्त्री श्रीप्रसाद जबेगु लगायतले बिमोचन गरेका थिए ।

सो अवसरमा ओयामका शिक्षासेवी भिमकुमार सेलिङ द्वारा लिखित ओयाम दर्पण र सेलिङ पुत्री लिला सेलिङ माबो द्वारा लिखित याक्थुङ लिम्बू भाषाको कविता कृति सेप्माङ्लक को चर्चा गरिएको थियो । पुस्तकमाथि प्रमुख अतिथि जबेगुसँगै फालेलुङ वाङ्मय प्रतिष्ठानका अध्यक्ष सुरेन शिशिर केरुङ, साहित्यकार मधुराज केरुङ, मनोज राई, बाबुराम पौडेल र सुनिल आङबोले समिक्षात्मक टिप्पणी राखेका थिए।
सो अवसरमा लेखक द्वय भिमकुमार सेलिङ र लिला सेलिङ माबोलाई याङवरक गाउँपालिका, ३ नं।वडा कार्यालयले सम्मान गरेको थियो। लेखनको माध्यमबाट ओयामको प्रतिष्ठा उच्च बनाउन योगदान पु¥याएकोमा लेखक द्वयलाई सम्मान गरिएको वडा अध्यक्ष बिमल राईले बताए ।

कार्यक्रममा आयोजित कविता प्रतियोगितामा पवित्रा प्रयत्न प्रथम, बिनोद ओडारी द्वितीय र उमा ओडारी त्रितीय भएका थिए। उनीहरुलाई नगद पुरस्कार र प्रमाण–पत्र प्रदान गरिएको थियो ।